Torben M. Andersen, prófessor við hagfræðideild Árósarháskóla, hélt á föstudag erindi á aðalfundi BSRB. Fjallaði Torben um velferðarkerfi Norðurlandanna í víðu samhengi og leiðrétti um leið margar rangfærslur sem haldið hefur verið fram um velferðarkerfið í íslenskri umræðu síðustu misseri.

Meðal þess sem kom fram í máli Torbens var að ástæða þess að efnameiri einstaklingar teldu ekki eftir sér að greiða hlutfallslega meiri skatt en hinir efnaminni væri vegna þess að það bæri traust til þess að skattarnir væru vel nýttir í þágu samfélagsins, til að mynda með öflugu velferðarkerfi. Þrátt fyrir mikið félagslegt öryggisnet er atvinnuþátttaka á Norðurlöndum hvað hæst í heiminum sem um leið er grundvallarforsenda þess að hægt er að halda úti svo öflugu velferðarkerfi. Þar munar sérstaklega um mikla atvinnuþátttöku kvenna í samanburði við önnur lönd og hátt atvinnuhlutfall hjá þeim sem litla menntun hafa.

Torben kom einnig inn á að í samanburði við OECD-ríkin komi Norðurlöndin mjög vel út hvað lífskjör varðar þar sem þau eru alla jafna vel yfir lífskjarameðaltali OECD. Mikið jafnræði er meðal íbúa Norðurlanda og munar þar mestu um jafna möguleika til menntunar. Menntun leiði til betri launa og jafnari tækifæra sem feli í sér hærri skatttekjur. Menntun sé því grundvallarforsenda fyrir hagvexti. Útgjöld til heilbrigðismála er einnig grundvallarforsenda þess að heilsa fólks sé góð sem gerir því kleift að vinna meira og skila betur til samfélagsins. Umönnun aldraðra og barna skipti auðvitað sköpum í atvinnuþátttöku. Þá benti hann á mikilvægi þess að skilgreina réttindi til atvinnuleysisbóta á þann hátt að einstaklingur nyti bæði réttinda og bæri skyldur. Hver einstaklingur sem færi út af atvinnuleysisskrá myndi spara ríkinu útgjöld og jafnframt skapa því tekjur. Því þyrfti að snerta á hverjum einstaklingi með því að hafa ríkt eftirlit með því að þeir væru í virkri atvinnuleit eða byðu upp á úrræði sem styrktu einstaklinginn í atvinnuleitinni.

Niðurstaða erindis Torbens er því sú að fólk á Norðurlöndum sættir sig við háa skattbyrði á meðan það hefur trú á kerfinu og að skattpeningunum sé vel varið. Þótt að velferðarkerfi Norðurlandanna séu ekki gallalaus sýnir reynslan að um leið og þau veita íbúum landanna vítt öryggisnet hvetja þau til atvinnuþátttöku. Í samanburði við t.d. Bandaríkin, sem státa sig af lágu skattastigi sem á að virka hvetjandi til atvinnuþátttöku, þá er atvinnustigið samt sem áður hærra á Norðurlöndum. Velferðarkerfi Norðurlandanna er þannig fært um að veita öryggi samhliða hagvexti og batnandi lífskjörum. Þannig skilar félagsleg samheldni samfélaginu meira en einstaklingshyggja.