Á þingi BSRB í dag flutti Páll Skúlason prófessor fyrirlestur sem nefndist: „Staða mála í heiminum. Hvað er til ráða?" Í fyrirlestrinum fjallaði hann um orsakir kreppunnar og hvert bæri að stefna í framtíðinni.

Páll fjallaði um samfélagið og hvernig við skiljum það. Mikilvægt væri að skoða það sem siðferðilegan veruleika. Undirstöður samfélagsins eru fjölskyldurnar. Ríkið er sú stofnun sem við höfum til að halda utan um okkar sameiginlegu mál.

Páll sagði að með hruninu hefði ríkið brugðist. Hann fór yfir undirstöðustofnanir samfélagsins sem eru menntastofnanir, fyrirtæki og þjóðríkið. Þessar stofnanir lúta hver sinni rökvísi.

Þá ræddi hann hnattvæðinguna. Heimurinn er að verða einsleitari og við erum að upplifa þróun sem á engan sinn líka í sögunni. Áhrif hnattvæðingarinnar eru margvísleg. Gífurlegt rótleysi og öryggisleysi er ríkjandi vegna ótryggrar framtíðar.

Íslenska ríkið er mjög ungt og veikburða og það brást hlutverki sínu. Það varð ákveðinn trúnaðarbrestur milli ríkisvaldsins og þjóðarinnar sem tekur mörg ár að vinna aftur en ríkið er okkar dýrmætasta sameign að mati Páls.

Hugmyndafræði markaðshyggjunnar byggir á oftrú á markaðnum - að öll vandamál sé hægt að leysa með viðskiptalegum brellum. Páll sagði að við kæmumst ekki hjá því að eiga mjög mikilvæga hluti sameiginlega. Markaðshyggjan er byggir á kolröngum forsendum, hún er hugmyndafræði sem við þurfum að losa okkur við. Samkeppni hefur slæm áhrif á mörgum sviðum, t.d. hefur hún dregið úr gæðum og kröfum innan háskólasamfélagsins. Á sumum sviðum er samkeppnin samt oft af hinu góða en oftar af hinu illa, sagði Páls.

Íslendingar hafa tamið sér lesti í lífsstíl og gildismati sem er afleiðing markaðshyggjunnar. Gamlir lestir eru orðnir dyggðir. Taumleysi, blygðunarleysi og græðgi eru dæmi um það.

Páll sagði að Íslendingar yrðu að taka stjórnarskrána til endurskoðunar en ákveðin öfl í samfélaginu hafa hindrað að hún væri tekin upp.

Hann kom inn á hvert stefnt verður í framtíðinni. Á hvaða leið er mannkynið? spurði hann. Hann sagði að mannkynið gæti lent í alvarlegri kreppu í framtíðinni en núna. Spurningin sé hvernig við höldum á okkar málum. Tekst okkur að koma siðferðilegum hugsanagangi inn í alþjóðavæðinguna? Hann sagði að blómaskeiðin í heimsmenningunni væru tiltölulega fá. Myrkar aldir væru framundan nema það verði róttæk hugarfarsbreyting hjá mannkyninu.

Ef það verður ekki ákveðið siðferði af alþjóðlegum toga þá er ljóst að styrjaldir eru framundan. Hann sagði að við vissum hvaða gildi skipta máli. Það er frelsi, jafnrétti og bræðralag - þetta eru þær hugsjónir sem gjörbreyttu heiminum á sínum tíma.

Páll spurði hver væri merking frelsisins. Hann sagði að nýfrjálshyggjan hefði stolið því frá okkur. Frelsið fælist í því að geta tekið sínar eigin ákvarðanir í sátt við samfélagið og til góðs fyrir það.

Við erum hugsandi, sjálfsvitandi verur. Bræðralagshugmyndin tengist þjóðinni. Við erum Íslendingar. Og við erum sjálfstæðir einstaklingar, sagði hann og heilbrigð mannleg sjálfsvitund er fólgin í samskiptum við aðrar mannverur.

Stóra spurningin í framtíðinni er hvernig samskipti þjóða verða. Sjálfbær þróun er nauðsynleg fyrir framtíðina og lýðræðið er nauðsyn.

Í lokin varpaði Páll fram spurningum um hvar og hvernig fjallað er um sameiginleg mál okkar sem þjóðar? Hvaða öfl stýra umræðu og ákvörðunum um samfélagsmál? Hvers konar ríki hæfir okkur?

Hann telur að við verðum að skoða hlutina út frá sjónarhóli heildarinnar. Við verðum að hugsa fyrir samfélgið í heild. Hvað er okkur fyrir bestu sem heild? Við þurfum að rökræða markmið og leiðir en hætta kappræðu og þrasi. Það verður að móta sameiginlegan skilning á „frelsi, jafnrétti og bræðralagi."

Páll telur brýna nauðsyn á að endurskoða stjórnarskrána. Við höfum hugsað of mikið um það að hagnast á öðrum. Við eigum að stefna að því að verða öðrum þjóðum til fyrirmyndar, sagði hann að lokum.

Sjá glærur frá fyrirlestri Páls Skúlasonar.