BSRB skilaði í vikunni umsögn um frumvarp félags- og húsnæðismálaráðherra sem lagt hefur verið fram á Alþingi, en með frumvarpinu eru lagðar til veigamiklar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2026 ásamt breytingum á lögum um vinnumarkaðsaðgerðir nr. 55/2026.
Að mati BSRB vekja tvær breytingar í frumvarpinu sérstakar áhyggjur.
Í fyrsta lagi er lagt til að stytta bótatímabil atvinnuleysistrygginga um 40%, án samráðs við aðila vinnumarkaðarins. Samkvæmt frumvarpinu yrði hámarkstími atvinnuleysisbóta styttur um 12 mánuði, þannig að heimilt yrði að greiða bætur í allt að 18 mánuði í stað 30 mánaða.
Í öðru lagi er lagt til að réttur til atvinnuleysistrygginga myndist ekki fyrr en einstaklingur hefur starfað á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 12 mánuði (að uppfylltum öðrum skilyrðum laganna), í stað 3 mánaða samkvæmt gildandi lögum.
BSRB mótmælir þessum breytingum harðlega og telur þær bæði órökstuddar og skaðlegar.
Atvinnuleysi á Íslandi hefur verið lágt í sögulegu samhengi undanfarin ár, en síðustu mánuði hefur það aukist hratt. Á vef Vinnumálastofnunar er aðgengileg ítarleg tölfræði um atvinnuleysi, meðal annars eftir kyni, aldri og lengd skráningar á atvinnuleysisskrá.
Af greinargerð með frumvarpinu verður ekki annað séð en að gert sé ráð fyrir að langtímaatvinnuleysi hafi minnkað á undanförnum árum, þ.e. að þeim sem hafa verið atvinnulaus lengur en 12 mánuði hafi farið fækkandi. Tölur Vinnumálastofnunar sýna hins vegar hið gagnstæða: Langtímaatvinnuleysi (umfram 12 mánuði) hefur aukist. Fjöldi langtímaatvinnulausra var 1.010 í desember 2023 en hafði hækkað í 1.757 í desember 2025. Ef horft er til hlutfalls af heildarfjölda á atvinnuleysisskrá var hlutfall langtímaatvinnulausra 13,9% í desember 2023 en 18,3% í desember 2025.
Auk þess gera efnahagsforsendur fjárlagafrumvarps ársins 2026 ráð fyrir auknu atvinnuleysi, eða um 4,1% á yfirstandandi ári og 4% á árinu 2027. Það virðist þó fremur bjartsýnt miðað við nýjustu tölur Hagstofu Íslands.
BSRB hefur á undanförnum árum lagt ríka áherslu á að fyrst verði ráðist í aukin virkniúrræði áður en stjórnvöld breyta lengd bótatímabils atvinnuleysistrygginga. Að mati bandalagsins þarf að sýna fram á, með gögnum, að slík úrræði skili raunverulegum árangri áður en breytingar sem fela í sér skerðingu réttinda á vinnumarkaði geta komið til álita. Engin slík gögn fylgja frumvarpinu og ekki verður séð að áhrif þess til framtíðar hafi verið metin. Að mati bandalagsins er það lágmarkskrafa að stjórnvöld byggi ákvarðanir sínar um breytingar á tímabili atvinnuleysistrygginga á fyrirliggjandi gögnum og geti þannig rökstutt sínar breytingar með vísan til þeirra.
Það er því ámælisvert að mati BSRB að ráðherra hafi látið útbúa og lagt fram frumvarp með svo veigamiklum breytingum án aðkomu og samráðs við aðila vinnumarkaðsins.
Enn alvarlegra er að ráðherra hafi horft framhjá tveggja ára vinnu starfshóps stjórnvalda, sem í voru aðilar vinnumarkaðarins og hafði það hlutverk að endurskoða lögin og bótatímabilið. Það er einfaldlega í andstöðu við leikreglur vinnumarkaðarins að unnið sé frumvarp um grundvallarréttindi á vinnumarkaði án aðkomu aðila vinnumarkarins og raunar er hér um hættulega þróun að ræða ef slíkt yrði látið viðgangast.
Með umsögn sinni leggst BSRB alfarið gegn efni frumvarpsins og hvetur til þess að horft verði sérstaklega til þess frumvarps sem áður nefndur starfshópur hafði komið sér saman um, ef vilji er til þess að ráðast í breytingar á svo veigamiklum réttindum eins og lög um atvinnuleysistryggingar fela í sér.
Að mati bandalagsins skortir bæði framtíðarsýn og sýn á stöðuna á vinnumarkaði eins og hún er í dag. Það liggja engar greiningar fyrir né tölfræðilegar upplýsingar sem styðja þessar breytingar. Næði þetta fram að ganga gæti það haft verulega neikvæð áhrif á ríkissjóð, fjárhag sveitarfélaga og vinnumarkaðinn í heild.
Hér má lesa umsögn BSRB í heild sinni